MUHSİN ERTUĞRAL RÖPORTAJI



                                                      


GİRİŞ:

    Muhsin Ertuğral, Türk ve dünya futbolunun en ikonik teknik direktörleri arasında. Lippi'den Mandela'ya uzanan başarılarla dolu kariyer yolunu üç kıtadaki ilham verici serüveniyle inşâ eden Muhsin Ertuğral Hoca'mız ile ikinci kez röportaj yapabilmiş olmaktan dolayı büyük bir mutluluk duyuyorum. İlk röportajımızda Muhsin Ertuğral Hoca'mızın teknik direktörlük serüveni ekseninde modern futbolun da birkaç konusunu ele almıştık. Bu röportaj çeşitli ülkelerdeki futbolseverler tarafından büyük ilgi gördü ve yeni bölümünün yayımlanması, Muhsin Ertuğral Hoca'mızın futbola dâir görüşlerini daha fazla paylaşması hususunda yoğun istek taşıyan büyük bir kitle oluşturdu. İkinci röportajımız ise futbolun aktüeli ve teknik direktörlük olgusu başta olmak üzere Muhsin Ertuğral Hoca'mızın perspektifiyle bu oyunun çeşitli konularına dâir ilhâm verici ufuklar barındıyor. Ayrıca futbolseverler, taktiksel derinliğinin yanında insanî yönü de oldukça güçlü olan Muhsin Ertuğral'ın anlattığı olaylar ve yaptığı tespitlerin ışığında röportajın genel izleği içerisinde psikolojik ve sosyolojik pek çok unsura da şâhit olacak. Son soru ise müzikten, edebiyata zengin ve estetik bir nehir gibi uzanışıyla Adnan Şenses'e, Zeki Müren'e, Cruyff'a, Happel'e, Saramago'ya, Marquez'e incelikli bir selâm göndererek "Entelektüel Muhsin Ertuğral" profiline ışık tutuyor. 
    Muhsin Ertuğral Hoca'mızın her demeci teknik direktör adayları ve futbolseverler için oldukça ilham verici nitelikte. Muhsin Ertuğral gibi Türk ve dünya futbolu için bu denli ikonik yeri olan evrensel bir spor değerinin kıymetini daha çok bilmemiz gerektiği kanaatindeyim. Birkaç gün sonra 24. yaşıma gireceğim. Mevcut yaşımın benim için en büyük kazanımlarından birisi Muhsin Ertuğral Hoca'mızı tanımak ve onunla müşterek bir çalışma gerçekleştirme talihine sahip olmak oldu. Muhsin Ertuğral Hoca'mız ile tüm futbolseverlere ilham verecek derinlikli bir anıya sâhip olmaktan dolayı kıvanç duyuyorum. Muhsin Ertuğral yaşayan bir efsâne. Onun futbola dâir demeçleri, düşünsel mesâileri, dünyanın dört bir yanındaki futbolseverler tarafından büyük bir ilgi ve beğeniyle tâkip ediliyor. Muhsin Ertuğral Hoca'mıza yoğun hayat temposuna rağmen röportaj isteğimi kırmadığı ve kıymetli vaktini bana ayırma teveccühünde bulunduğu için sonsuz teşekkürlerimi sunuyorum. Bu röportaj teknik direktör adayları ve bu oyunu derinlemesine ele alan futbolseverler başta olmak üzere bu güzel oyunu seven herkes için oldukça ilham verici bir içeriğe sâhip. Tüm okurların Muhsin Ertuğral Hoca'mızın görüşlerinden istifâde etmesi dileğiyle. Muhsin Ertuğral Hoca'mızın başarı ve gurur tablolarıyla dolu evrensel kariyerini özetleyecek satırların ardından röportajımız santrasını yapacak... Keyifli ve dikkatli okumalar diliyorum.
    Muhsin Ertuğral, 15 Eylül 1959 târihinde İstanbul'da dünyaya gelmiştir. Futbolculuk kariyerinde Standard Liege, KV Mechelen, Union Solingen, Eskişehirspor ve Sindelfingen formalarını terleten Muhsin Ertuğral aktif futbolculuk yaşantısının ardından başarılarla dolu teknik direktörlük serüvenine merhaba demiştir. Muhsin Ertuğral teknik direktörlük kariyeri süresince Afrika futbolunda elde ettiği kupa dominasyonuyla dünya futbolunun en ikonik teknik adamları arasındadır. Muhsin Ertuğral; Trabzonspor (yardımcı antrenör), Kaizer Chiefs (iki farklı dönem), Club Africain, Mattersburg, Ismaily, Ajax Cape Town (dört farklı dönem), Sivasspor, Golden Arrows, M. Black Aces, Orlando Pirates, Maritzburg Utd.,Türkiye A Millî Takımı (Uluslar arası teknik danışman), Cape Town City ve Zaire millî takımında görev yaptı. Kariyerinde 7 kupa zaferi bulunan Muhsin Ertuğral, Kaizer Chiefs ile Türk teknik direktörler arasında benzerine rastlanması son derece zor bir başarı öyküsü inşâ etmiştir. Kariyerindeki 7 kupa zaferinin 6'sını Kaizer Chiefs ile yaşayan Muhsin Ertuğral, Güney Afrika ekibinde "en ve ilk" kabul edilebilecek çeşitli başarılara imza atmıştır. Kaizer Chiefs târihinde bir sezonda (2001-2002) üç kupa kazanan ilk ve tek teknik adam olmasıyla, Kaizer Chiefs'e kulübün târihindeki ilk ve tek "Afrika Kupa Galipleri Kupası"nı kazandırmasıyla ve Kaizer Chiefs ile kazandığı 6 kupa ile 2016 yılında hayatını kaybeden Rumen meslektaşı Ted Dumitru ile birlikte Kazier Chiefs tarihinin en çok kupa kazanan teknik direktörü konumundadır. Ayrıca Muhsin Ertuğral, yurtdışında en çok kupa galibiyeti yaşayan Türk teknik direktör olma başarısıyla da Türk futbolu için çok özel bir değere sâhiptir.





    Öncelikle belirtmem gerekiyor ki sizinle ikinci kez röportaj gerçekleştirmekten ötürü çok mutluyum. Röportaj teklifimi kırmadığınız için çok teşekkür ederim. Umarım futbolseverler ilk röportajda olduğu gibi bu röportajdan da istifâde ederler. Sizinle röportaj yapmak benim için çok özel bir deneyim olsa da demeçlerinizin futbolseverlere ve genç teknik direktörlere verdiği ilham düşünüldüğünde röportajımızın değeri spor literatürü için de oldukça özel bir niteliğe kavuşuyor ve sosyal bir etki gücü kazanıyor. İlk röportajımızda sizin teknik adamlık serüveninizi merkeze konumlandırarak modern oyunun taktiksel birtakım konularına da değinmiştik fakat ikinci röportajımızda daha çok futbolun aktüel konuları ekseninde, genç teknik adamlara yahut teknik adam olmayı arzulayan futbolseverlere ilham vermek için sizin perspektifinizi çeşitli konular üzerinde yoğunlaştırmak istedim ve röportajın son sorusunda okurlar, röportajın konseptinden biraz uzaklaşıp "Entelektüel Muhsin Ertuğral" portresine de sizin tercihlerinizin ışığında erişebilecekler. Öyleyse ilk soruyla başlamak isterim. Genç teknik adamlara yahut teknik adam olmayı düşünen futbolseverlere teorik ve pratik bağlamda tavsiyeleriniz nelerdir? Genç bir teknik adama hem taktiksel hem de iletişimsel boyutta 5 altın tavsiye vermek isteseniz neler söylerdiniz?

    Genç teknik adamlara tabii ki deneyimlerimden anlatmak istiyorum. Bana göre anlamaları gereken ilk gerçek: Futbolun salt taktiksel olarak çözümlenecek bir iş olmamasıdır. Şemalarla, konseptleri çizmekle maç kazanılmıyor. Oyuncuya dokunmadığın sürece iyi düşünülmüş konseptlerin bile, sahada karşılık bulması mümkün değil. Dokunmak, sadece talimat vermek değildir. Oyuncunun iç dünyasını, günümüzün çok kültürlü ortamında, anlamak çok önemli. İlk önce bu yolculuğa  kendini tanımakla başlanmalı. Kim olduğunu, neden bu işi yaptığını bilmeyen teknik adamın oyunu da, oyuncuyu da anlaması zor. Öğrenmeye aç değil çok aç olmak temel şart. Futbol tıpkı, tıp veya teknolojiye benzer, sürekli evrim içinde olan bir sektördür. Dün işe yarayan bugün yetmez. Sürekli izlemek, araştırmak ve yeniden üzerinde çalışarak kendi planlamanın içine almak gelişmenin tek yolu. Bu oyun yalnızca saha içinden okunmuyor. Sosyoloji, psikoloji, hatta tarih devreye giriyorsa sadece nasıl oynatırım değil, insanı nasıl yönetirim meselesine dönüşüyor ve gittikçe zorlaşıyor. Taktiksel esneklik, bu yeni çağın gereği oldu. Tek bir sisteme bağlı kalmak felakete davet ediyor. Bu oyun dışarıda fenomenlerin tartıştığı anlatmak istediklerinden çok uzak kaotik bir oyun, çok değişken bir oyun. Rakip değişir, skor değişir, zaman değişir. Bu yüzden oyunun akışından beslenen ve o akışla şekillenen bir esneklik gerekiyor ve bunu anlamak gerekiyor. 4 dönem çalıştığım dünya futbolunu şekillendiren Ajax felsefesi bu anlayışı kökleştiren en önemli deneyimim oldu. İletişim, saha kadar stratejik bir cephe bence. Futbol kesinlikle, 90 dakikadan ibaret değil. Medya, taraftar, yönetim… Ne kadar zor da olsa hepsiyle doğru iletişim kurmak kimliğimizin bir parçası. Kültürler değişiyor diller, algılar değişiyor. Bunu kıtalar arası çalışınca görüyorsun ki, kullandığın kelimeler kadar kimlik de değişebiliyor. 
    Cesaret vazgeçilmezdir! Bence bu ortamda risk  almadan yol çizilemez. Benim için, hatalarımdan korkmak değil, kararsızlıktan mutlaka uzak kalmak gereklidir. En büyük hata, yön verirken tereddüt etmek, karşındaki oyuncuların çok ince antenleri olduğunu hiç bir zaman unutmamak gerekiyor. 700’ün üzerinde karşılaşmalara, üç kıtada çalıştıktan sonra vardığım sonuç net benim için, futbol insana ait bir oyun! Bu oyunu büyüten taktik değil! Tutku, cesaret ve en önemlisi insana dokunabilmek...




    Her meslekte alaylı-okullu diye tâbir edilen bir yol çatallanması mevcuttur. Futbolculuktan teknik adamlığa geçiş yapan antrenörler de teknik adamlık için kursa gitse de bu kurs bilhassa Almanya merkezli "laboratuvar teknik adamları" diye tâbir edeceğimiz salt teori odaklı teknik adamların mâruz kaldıkları taktiksel yüklemeyle kıyaslandığında daha esnek ve özgürlükçü gözükmektedir. Sizce teknik adamlıkta sahanın içinden gelmek ile salt kurs-futbol okulu çıkışlı bir teknik adam olmak arasındaki farklar nelerdir? Yakın zamanda Hennes Weisweiler başta olmak üzere bu tür futbol eğitim merkezlerinden yeşil sahalara merhaba demiş antrenörler hakkında (Nagelsmann, Tedesco, Schmidt vb.) ne düşünüyorsunuz? Size göre teknik adam yetiştirme konusunda zirve kabul edilebilecek eğitim merkezleri neresidir ve bir gün genç teknik adamlar yetiştirmeye dayalı bir eğitim müessesesi kursanız ve bir ders programı belirleseniz; pratik ve teorik olarak, bu eğitim merkezinde en çok hangi eğitimlere-çalışmalara-metodlara ağırlık verirdiniz?


    Tartışılması gereken ve iyi düşünülmesi gereken zor bir soru ve futbolda uzun zamandır konuşulan bir konu, ama mesele bence aslında çok daha derin. Bana göre fark, sadece kariyer yolu değil aslında, bir teknik adamın oyun algısı, karar veriş şekli ve insanla kurduğu ilişkiyi belirlemesi değil mi?
    Eski profesyonel oyuncunun görev alabilme imkanının daha yüksek olması, tabii ki saha içinden gelmesi gibi özellikleriyle dışardan bakanlar göre oyun dinamiğini daha iyi hisseder. Bilgileri, bilim veya teorilerden değil, soyunma odasının dinamiğini bilmesinden, ikili mücadelelerin sertliğinden, oyunun temposundan, oyunun şiddetinden ve oyun içindeki ilişkilerden aklına gelir. Taktiksel kararlar yaşanmışlığına dayanır. Pres tuzaklarından nasıl çıkıldığını oyunculara pratik bakış açıdan anlatma imkanı inandırıcıdır ve neden bozulduğunu teorik değil, işleyebilen pratik açıdan bilir, çünkü oradaydı. Buna karşılık, yaşamamış akademik kökenli teknik adamlar, oyunu bana göre adlandırır, sonra hisseder dersem pek yanlış olmaz. Kavramlar, prensip zinciri ve yapı üzerinden düşünürler. Kararlar saha deneyiminden daha çok parametreler, analiz ve teoriden doğar. Karşılaştırdığınızda, iki tarafın da gücü ve tabii ki zayıflıkları var. Sahanın içinden gelen teknik adamlar, yaşamışlığın içine sıkışıp, oyunun sürekli değiştiğini kaçırabilir bence. Teoriden gelen biri ise sahadaki ritmi, oyunun kaos faktörünü hissedemeyebilir. Benim hoşlanmadığım ve futbolun bahsettiğim fenomenlerinden biri olan adlandırmalardan “laboratuvar hocası” olmaya dönüşebilir. Günümüzün futbolunda, oyunu yaşamış teknik direktörlere bence daha fazla tolerans gösteriliyor. Bence modern futbolda, bu iki dili birbirine çevirebilen teknik adamlar fark yaratır. Teoriye yaşanmışlıkla anlam veren ve deneyimi sistemleştirebilen. Bu fark bence sadece oyunu okuyabilmeyi değil, karar alabilmeyi de gösterir. Yanılıyor olabilirim ama benim aklıma ilk gelen; eski sporcular kaosun içinden gelmiş oldukları için belirsizlik veya gri anlarda diyelim, hızlı uyum sağlayabilirler. Okullu teknik adamlar ise sistemi analiz edebilirler.
    Futbol tarihini değiştiren okullar da bu dengeyi kurmayı hedeflediler. Benim okuduğum Köln Spor Akademisi, DFB’nin Hennes Weisweiler olarak adlandırılan Akademisi, Coverciano, Clairefontaine, KNVB Zeist veya RFEF Las Rozas gibi merkezler sadece taktik öğretmiyorlar aslında nereye bakmamız gerektiğine ve düşünme biçimimize yön veriyorlar. Bilim insanı gibi analiz etmeyi, CEO gibi yönetmeyi, eski futbolcu gibi hissetmeyi, deneyimli ve bu sistemin içinde tecrübeler elde eden insanlar ile iç içe olmayı ve sistem ezberi yerine, ilke temelli düşünmeyi merkezimize almayı ve psikolojinin ne kadar önem taşıdığını, liderlik, iletişim, veri okuyabilme ve pratiğe yönelik uygulamalar gibi alanlara büyük ağırlık veriyorlar.
    Benim genç teknik adamlara, tavsiyem;  saha bilgeliğiyle teorik bilimi birleştirmeleridir. Günümüzün önemli faktörü, Kognitif Futbol: Karar alma, algı ve aksiyon ilişkisi, yeteneklerin önsezi geliştirme yollarına bakmaları... Artık Veri & Senaryo Analizleri inanılmaz boyutlara geldi ve profesyonel futbolda teknik kadrolar bu alanda, zaman harcayamıyor. Bu konu üzerine benim çalışma ortamında dikkat ettiğim veriyi sezgiye kurban etmeden nasıl kullanacağımla ilgili özel bir çalışma alanı gelişti. Ekibin içinde bu arkadaşlar artık çok önem taşıyor. Bunlara eşlik edecek pratik bölümlerde, oyun temelli antrenman tasarımı, kaos ortamında adaptasyon çalışmaları, liderlik ve iletişim gibi uygulamalara da yer vermek gerekir.
    Sonuç olarak bana göre mesele “alaylı” mı “okullu” mu değil. Asıl farkın, öğrenmeyi bırakanlarla öğrenmeye devam edenler arasında olduğu hepimiz için geçerli değil mi? Oyunu yaşamış ama sorgulamayan teknik adam “müzelik” olur. Oyunu okumuş ama hissetmeyen “steril” olur. Yaşanmışlığı, kaosu hem de öğrenilmiş düzeni birleştirebilenlerin, geleceği şekillendirme imkanı büyük.





    Sizinle futbola dâir ikinci kez konuşmak benim için çok özel bir his ve sorduğum her sorunun yanıtının sâdece benim değil pek çok futbolsever tarafından da büyük bir ilgiyle okunacağını biliyorum çünkü son röportajımızın görüntüleme yüzdelerini analiz ettiğimde Avrupa ve Afrika Kıtası başta olmak üzere çok evrensel bir görüntüleme trafiği oluştuğunu fark ettim. Farklı ülkelerden çok sayıda futbolsever, sizin demeçlerinizi büyük bir ilgi ve dikkatle tâkip ediyor. Saha kenarında konumlanan ve oyunun, futbolcularla birlikte baş aktörü kabul edilen bir teknik adamın 90 dakika boyunca zihninden neler geçer? Futbol fiziksel olduğu kadar psikolojik de bir spor. İnsanın olduğu her alanda psikolojiden söz etmek mümkündür. Bir oyuncuyu taktiğe inandırmak-iknâ etmek, soyunma odasını yönetmek, öne geçme-geriye düşme, gâlibiyet-mağlubiyet ve acı da olsa hezimet sekanslarında bir teknik adam ne hisseder? Taktiksel donanımının yanında insanî tarafı da çok güçlü olan Muhsin Ertuğral'dan bu bahsettiğim hususlara dâir cümleler duymak oldukça yararlı olacaktır.

    Günümüzün profesyonel futbolunda teknik direktörlük rolünü üstlenmek bana göre çok zor bir meslek. Ülke futbolumuzun anlayışına bakınca, bence ülkemizde hâlâ tam anlamıyla, meslek olarak da görülmüyor. Çünkü herkes biliyor. Tribünden, televizyondan ya da sosyal medyadan izleyerek, birkaç cümle ile karşılaşma sonunda, oyunu bir meslek edinmiş teknik direktörden daha iyi çözdüğünü zannedenler artık çoğaldı. Asıl sorunuza gelince, 90 dakika boyunca saha kenarında yaşananlar dışarıdan görüldüğünden çok daha karmaşık. Hafta boyunca öngöremediğimizi, öngörmeye çalışıyoruz. Analiz, detaylı bireysel çözümler, kolektif strateji planları... Oyun başlamadan önce elinizde detaylı bir plan hazırlanıyor. Rakibin zaafları, sizin güçlü alanlarınız, geçiş senaryoları, duran toplar, hepsi üzerinde saatlerce çalışılıyor. Tüm bunlar hakemin oyunu başlatması ile yaşayan bir organizmaya dönüşüyor. Oyun bir kaos; akar, değişir, dönüşür, bununla birlikte saniyeler içinde karar almayı gerektirir, planladığınız tüm konseptler bazen tutmayabilir. Bence gerçek teknik adamlık tam burada başlıyor. Sessizlikte, sezgide, saniyeler içinde alınan kararlarda. 
    Maç bitince analiz etmek çok kolay, asıl mesele, karşılaşma devam ederken oyunu değiştirebilmek. Bence bu yüzden, teknik adamlığın bir paradoksu, aldığımız her kararın aynı anda bir sürü başka ihtimali devre dışı bırakması ve dışarıdan asla görülmeyen bu durumlar içinde yaşamamız. Tribünden bağırılan veya sonra basın toplantısında; “neden değiştirmedi, neden geç kaldı” gibi cümleleri o anların gerçekliğini anlamayanların sesi ile yaşadığım bir örnek vermek isterim; mesela karşılaşmanın bitimine 10 dakika kala, skor eşitken, rakip dalga dalga size baskı kurarken, sahada kramp geçiren oyuncunuz, belki aynı anda sakatlık riski taşıyan bir oyuncu daha varken her hamlenin zincirleme etkisi yaratacağını düşünmek zorundasınız. Bu ayarlamalar bence dışarıdan görülmeyen ama sahada çok zor uygulanan, bir teknik direktörün sorumluluğu olan durumlar, tabii ki oyunun kaosunu düşününce -her kararın oyunculardaki etkisi, psikolojik açıdan önemli olması- bence bazen hiçbir şey yapmamak, en doğru karar olabiliyor. Bunu anlayabilmek ve mutlaka bir iz bırakmak hevesinden uzak durmak belki teknik adamlığın en kritik eşiği olabilir.
    Küçük bir örnek daha vereyim, kendi yaşamışlığımdan;  hafta boyunca, duran top senaryosu için çalışırsınız. Analiziniz net; rakibin en önemli hava topu kullanan oyuncusunun ilk direğe koşacağını bilmek, analiz etmek ve markaj planını buna göre hazırlamak. Oyunun kaosu içinde oyuncular markajı değiştirir, bir anlık kopma ile rakip golü atar. O anda bütün hafta harcadığınız emeğin nasıl bir anda yok olduğunu ve sorumluluğun size ait olduğunu yalnızca siz bilirsiniz. Oysa maç bitişi beş dakikalık analizlerle her şeyi çözdüğünü sananlara göre bilgi sahibi olmak ya da fikir belirtmek sadece ses çıkarmakla değerli hale geliyor.
    Ben 35 yılı aşkın süredir bu oyunun içindeyim. 700’den fazla karşılaşmaya, oyuncu ve teknik adam olarak sahaya çıktım diyebilirim. Futbol, hayatımın merkezinde. Ama tüm bunlara rağmen maç bittikten sonra gelen ve beş dakikalık fikirle bir ömrü ölçenler, beni irrite ediyorlar diyebilirim, bu ortamlar hep olacaktır maalesef. Gerçek teknik adamlık, o seslerin rahatsız edici olmasına rağmen kendi yolundan şaşmamaktır bu en önemli faktörlerden. Çünkü kenardaki 90 dakika, sadece bir karşılaşma değil, bazen içinden çıkamadığınız bir paradoks, görünmeyen bir savaş ve bence en çok insanla uğraşmak diyebilirim. Sonunda ise asıl gerçeği kabul etmek... Herkes karşılaşma sonu zaten konuşacak, konuşabilir, ama oyunu oynanırken değiştirebilmek çok az kişiye bağlı.




    Nabzı futbolla atan her ülkeden sevenleriniz var ve bu sevgiyi size sosyal medyadan sıkça gösteriyorlar. Kariyeriniz süresince çalıştırdığınız öğrencileriniz üzerinde hem çok insanî hem de çok karizmatik bir etki bıraktınız. Gerek mevkisel dönüşüm, gerekse hedef bir maç için farklı bir misyon üstlenme gibi konularda oyuncularınız üzerinde "bu süreci hiç unutamam" dediğiniz bir iknâ etme, yeni role inandırma-yüreklendirme anınızı paylaşabilir misiniz? Pek çok sporcu verilecek her göreve hazır olsa da sizin gibi hem pragmatist hem de teorik açıdan derinlikli taktisyenler bâzen oyuncularından kendilerini aşmalarını beklemektedir ve sizin yüreklendirici, karizmatik, otoriter ama insanî yönü güçlü teknik adamlık stilinizi düşündüğümde bahsettiğim sürece dâir fazlasıyla ilham verici anılarınızın olduğunu tahmin ediyorum.

    O kadar çok anılar biriktirdim ki bu uzun yolculukta, nerden başlasam... Kariyerimin en unutulmaz anlarından olan Zaire, bugünkü Demokratik Kongo Milli takımı dönemiydi. Zorlu, farklı ama öğretici bir süreçti. Afrika futbolunun ruhunu en derinden hissettiğim günler diyebilirim. Bugün hâlâ hayatımda derin izler bıraktı diyebilirim. Nerede olursam olayım, Afrika’dan özellikle Demokratik Kongo’dan biriyle karşılaştığımda hâlâ “Monsieur Antreneur Léopard” diye adlandırılırım ve yumruğunu kalbine götürerek selam verirler. Bence, kazandıklarımızdan çok daha fazlasını anlatıyor. O dönemde Avrupa’da oynayan futbolculardan oluşan A Takımı ve yerel lig oyuncularından oluşan bir B Takımı şeklinde iki ayrı millî takım kurmuştum. A Takımı’nı sadece FIFA takvimlerinde bir araya getirebiliyor ama B Takımı’yla zaman zaman üç veya dört günlük kamplar yapma şansım oluyordu. Hiç unutmam, bir gün kamp döneminde beni stada götürecek özel araç gelmedi, arıza yapmıştı. Yanımda yardımcı antrenörüm Lusadisu ile birlikte, Otelin önünde ne araç ne taksi bulabildik. Sonunda yoldan geçen eski bir taksiyi durdurduk ve onunla stada gitmek zorunda kaldık. Stadın önüne geldiğimizde yüzlerce taraftar bizi bekliyordu. O kalabalığın içinden bir uğultu yükseldi, mırıldanıyor, kendi dillerinde sinirli bir şeyler söylüyorlardı. Lusadisu’ya sordum: Ne diyorlar? Cevabını bugüne kadar unutmadım. “Hocam, Federasyon Başkanı'na ve yönetime çok kızgınlar. Seni böyle bir arabada stada gönderdikleri için." O insanların birçoğu kendi hayatlarında çok yoksul ve çok az imkanları olan taraftarlar ve hocalarını, ülkenin millî takımının teknik direktörünün daha iyi koşullarda olmasını istemeleri beni derinden etkiledi. O sevgi, o sahiplenme ve gururları, beni gerçekten duygulandırdı.
    Teknik direktörlük benim için hiçbir zaman sadece teknik-taktik, oyuncuya emir verme ortamı olmadı. Oyuncuyu bir fikre, bir misyona inandırmanız gerekiyor, bugünkü çok kültürlü ortamlarda, kültürel dili konuşmak oyuncuyu anlamak çok önemli. 35 yılda, üç kıtada, 700'den fazla karşılaşmalarda  bunun sayısız örneğini gördüm diyebilirim. Bir de saha içinden örnek vermek isterim, Ajax dönemimde genç bir oyuncum, Brice Moon vardı. Büyük yetenekti maalesef, kolektif ve sistemin dışında oynuyordu ve sürekli bireysel çözümler arayarak, takımın içinde sıkıntı yaratıyordu. Kupa finali öncesi hafta içindeki çalışmada ona “Finalde seni oynatmayacağım” dedim. Antrenmanlarda aylardır  yapmadıklarını yaparken tabii ki sürekli gözümün içine bakar ve teyit alma isteği bende pas geçer B takımda hazırlığını sürdürürdü. Son antrenmanda çok özel çalıştığını ve A takıma katılmasını söyledim. Final günü sahaya çıktı, bir gol, bir asist! 2:0 kazandığımız bir kupa finalini bize getirdi. Bence teknik direktörlük tam olarak burası, oyuncuya sadece ne yapacağını değil, nasıl yaklaşacağımızı bilmemiz de gerekiyor. Yapısı ve karakteri buna müsaitti. Çünkü insan inandığında, bence sadece pozisyonu değil, oyunun anlamını da değiştirebilir. Ve tabiki büyük zaferler, kupalar çok önemli, bir oyuncunun kendi sınırlarını aştığını görebilmek benim için ayrıca değerli... Genç hocaların yolculuklarında, taktik önemli ama başarılar, insana dokunmakla değerli hâle geliyor.




    Ülkemizin güncel futbol atmosferinde teknik direktörlerin hangi dizilişi tercih edeceği taraftarlar arasında yıkıcı etkilere yol açacak derecede tartışılmaya başladı. Günümüz futbolundaki saha içi taktiksel varyasyonlardan ve toplu-topsuz oyun farkından ötürü dizilişler çoğu kez kağıt üstündelikten ibâret olsa da taraftarlar diziliş kavramına karşı çok takıntılı bir tavır sergiliyor. Sizce bu durum; teknik adamların konfor ve özgürlüğüne karşı bir tehdit yahut ustalık alanlarına yöneltilen bir saygısızlık mı yoksa futbolseverlerimizin oyunun taktiğine kafa yormasının başlangıcı sayılabilecek olumlu bir gelişme mi?

    Ülkemizde, futbolun diziliş şekillerini kendini fikir sahipleri olarak görenler, bir hayli tartışır. Şunu açık ifade etmek isterim; artık diziliş şekilleri, sihirli formül değil, bu diziliş şekilleri sadece referans olarak kullanılır veya bir başlangıç modeli olarak. Günümüzde oyunun temposu, geçiş hızları ve oyuncuların skora göre rol tanımları, kolektif defans veya ofansif geçişlerin tanımları, öylesine değişti ki 4-3-3 ya da 3-5-2 gibi ifadeler sadece kâğıt üzerinde. Buna rağmen bazen gülümsemeden geçemediğim, bu başlığa hâlâ bu kadar takılı kalınması, iki şeyi aynı anda gösteriyor: Teknik kadroların, oyun vizyonuna, esnekliğine ve karar alanına, bilgili ya da bilgisiz bir müdahale eğilimi var. Öte yandan  bana göre çok önemli gördüğüm taraftarların, oyunun taktik alanlarını artık daha çok anlamaya başladıklarının bir işareti. Tekrar edersem sorun, diziliş şekilleri değil bizim oyuncularla çalıştığımız, anlattığımız ve uyguladığımız “çözüm” olarak değil bir “etiket” olarak görülmeli. Futbol artık kesinlikle eski yılların sabit formatı ile oynanmıyor, oyunun içinde sürekli değişen bir "İLİŞKİ OYUNU" olarak görünmesi gerekir. Asıl  mesele, anlatmaya çalıştığım, dizilişin içinde yaratılan davranış biçimleri! Çünkü oyunun içindeki kaos, öngörmek istediğimiz ama aslında öngöremediğimiz davranış biçimleri.




    Kariyer görkemiyle dünyanın en üst düzey teknik adamları arasında yer alan Jose Mourinho'nun Türkiye serüveni hayal kırıklıklarıyla bitti. Sizce Jose Mourinho modern futbola karşı çâresiz mi kaldı?  Son serüvenlerindeki başarısızlığının sebepleri artık çâre olmayı yitirmiş bir başka deyişle tedâvülden kalkmış taktiksel hamlelerine saplantı derecesinde bağlılığı mı yoksa başka bir şey mi?

    Mourinho'nun Türkiye'ye gelmesi beni çok mutlu etmişti aynı zamanda ülkemde görev aldığı için nelerle karşılaşabileceğini tahmin ettim. Bence onun hikâyesini modern futbola yenildi diyerek açıklamak, gerçek dışı. Bence, kariyeri boyunca pragmatik düşünen, rakibe göre hamle yapan ve günümüzün futbolunda en önemli faktörü, sonucu merkezine alan bir teknik adam. Maalesef ülkemizin futbol ikliminde bu oyun anlayışı ciddi karmaşa yaratıyor. Ülke futbolu handikaplı, saha içinden çok sahanın dışından yönetilen ve teknik kadroların karar alanına, sürekli müdahale edilen bir iklim olması, onun bugüne kadar alışık olmadığı ortam ayrıca suni baskı ve sabırsızlıkla zehirlenmiş bir atmosferde kim olursa olsun zorlanır. Bunu birkaç kere dile getirdim, Mourinho’nun yetersizliğinden konuşamayız; 1200 karşılaşmaya çıkan ve zannediyorum 22 önemli kupayı hanesine taşımış başarılı teknik adamı sorgularken. Benim şahsi görüşüme göre aslında bizim futbolu nasıl anladığımızla ilgili sorgulama yapmamız gerekir. Beni çok düşündüren, dünya futbolu ile makasın artık açılması, bizim hâlâ oyunu bütünsel bir proje olarak değil, anlık skorlar ve gündelik hesaplar üzerinden görmemizdir. Dışarıdan kurulan gereksiz baskılar, teknik kadroların ve tabiki yönetimin, orta vadeli plan üretme imkanı, günlük çalışmalarımızda uygulama özgürlüğünü resmen boğuyor. Mourinho’nun yaşadığı bence sadece onun değil, ülke futbolunun aynası. Bizim oyuna bakışımızla dünyanın en üst düzeyinden gelen bir futbol aklının bakışının arasında derin bir uçurum olduğunu görürken, kendi motivasyonunun gün gittikçe kaybolduğunu görebildim. Bu sadece Mourinho için geçerli değil kim gelirse gelsin aynı duvara çarpar diye düşünüyorum.




    Son yıllarda ülkemizden yetişen genç teknik adamlara baktığım zaman onların her zaman "taktik konuşmak istediklerini" fark ediyorum ve bu iyi niyetli tavır beni oldukça mutlu ediyor. Bu durum üzerinde yeni nesil yerli antrenörlerimizin Avrupa'yı merceğe almalarının etkili olduğunu düşünüyorum. Arda Turan, Çağdaş Atan, Emre Belözoğlu, İlhan Palut başta olmak üzere yerli genç teknik adamlar hakkındaki görüşleriniz nelerdir? Onların; "taktiğe-saha içine bağlı kalmaya" ve teorik mesailerinin pratikte karşılığını almaya dayalı tavrını nasıl değerlendiriyorsunuz? Çok deneyimli, evrensel ve başarılı bir teknik adam olarak günümüzün kaotik ve dinamik futbol ortamında onları bekleyen avantajlar ve dezavantajlar sizce nedir?

    Yeni nesil teknik sorumluların, teknik kadroların, oyunu tartışmak istemelerini değerli buluyorum ancak bence unutulmaması gereken, teorik açıdan taktik konuşmak başka, taktiği sahada yaşatmanın bambaşka bir gerçek olduğudur. Bence unutulmaması gereken; teknik adamlığın planın işlediği anda kolay olması işlemediği anlarda ise başlamasıdır. Avrupa’yı gelişim için referans almaları tabii ki önemli ama hepimiz için geçerli olan, bildiğimiz teoriyi kadroya uygun hale getirmek ve bunu sahada, oyunda işlemek. Hepimiz biliyoruz, bu oyun sadece plan değil, çok kültürlü ortamlarda kadroyu yönetebilmek, anı yönetmek, geçişleri kontrol etmek, küçük detaylı kararlarla karşılaşmayı yönetebilmek gibi süreçleri de kapsıyor. Şu an eskiye yönelik bence avantajlı bir nesil ile çalışma imkanı olması, en önemlisi bilgiye erişimin ve açık fikirli bir oyuncu kuşağının olduğu kuşkusuz. En büyük dezavantaj, bizim futbol iklimimizin, sabırsız ve kaotik bir futbol ortamı ve toleransın tanınmadığı, herkesin her şeyi bildiği ve teknik direktörlüğün bir meslek olarak görünmemesidir. Bu koşullarla başarılı olmak için genç teknik adamların, prensiplerinde esnek kalmaları ve oyunun içindeki kaosu anlamalarıyla birlikte buna bağlı olarak reflekslerini geliştirmeleri çok önemlidir. Oyunu konuşan çok, ama onu değiştiren az.




    Müzik târihimizin en özgün ve en efsânevi tenorlarından rahmetli Adnan Şenses büyüğümüzün akrabası olduğunuzu biliyorum. 8 Ekim târihinde 24 yaşına girecek bir genç olarak benim dönemime denk gelmese de efsânevi tenor Adnan Şenses'i büyük beğeniyle dinleyen bir müzikseverim. Çok değerli Adnan Şenses'in Avrupâi sahne karizmasını, özlemlerimize, sevdâlarımıza, hüznümüze ifade imkanı sağlayan ve Anadolu kokan bir müzikal icrâyla birleştirmesi gerçekten çok özeldi ve beni çok etkilemişti. Sizin sosyal medya hesaplarınızdan yayımladığınız analiz yazılarınız ben de dâhil olmak üzere dünyanın dört bir yanındaki sevenleriniz tarafından büyük bir ilgi ve beğeniyle okunuyor. Bu yazılarda dikkatimi en çok çeken husus futbola olan muazzam yaklaşımınızın yanında çok ciddi bir entelektüel birikimi de satırlarınıza yansıttığınızdır. Teknik adam Muhsin Ertuğral profilinden biraz uzaklaşıp "Entelektüel Muhsin Ertuğral" profiline odaklandığımızda acaba hangi yazarlar-şâirler, ressamlar yahut müzisyenler Türk ve dünya futbolunun ikonik spor değeri Muhsin Ertuğral'ın üzerinde büyük bir etki bırakmıştır? Muhsin Ertuğral hayatın yorucu gerçeklerinden sanata sığınıp biraz nefes almayı tercih ettiğinde hangi isimlerden beslenmiştir?

    Futbolun gürültüsü... Aslında teknik direktörlük veya sportif sorumluluk 7/24 değil mi?

    Bu gürültüden uzaklaşabilmek bardağı tekrar dolu hale getirmek çok zor da olsa sanatın sessizliğine sığınmayı çok daha sonraki yıllarda  öğrendim. Rahmetli Adnan Şenses benim sadece bir amcam değildi. Bu kelime ilişkimizi anlatabilmek için yetersiz kalır; benim kişiliğime, karakterime ve hayata bakışıma şekil verirken rehberimdi diyebilirim. Bugün hala omzumda onun o rehber elini hissederim. Sahne yaşamındaki zarafetiyle, hüznü, hepimizin ruhuna dokunan sesiyle, bana yaşamımda çok şeyler verdi. 
    Futbolda bakış açımı  derinleştirenler arasında tabii ki Johan Cruyff ve Hocam Ernst Happel, futbolun çok ötesine geçen bütüncül oyunu ve Sir Alex Ferguson’un liderliğinin, en önemli rehberim olduğunu söyleyebilirim. Onlar bana bir oyunun çok ötesini öğretti, değerlerle, sabırla ve en önemlisi insana dokunarak kazanıldığını...
    Sanatın benim hayatımın önemli parçası olması tabii ki Şenses'in etkisiydi. Özellikle Türk sanat müziği...Zeki Müren’in ustalığı, Müzeyyen Senar, Nevzat Atlığ ve Bekir Sıdkı Sezgin... Onların seslerinde Almanya’da büyüyen bir genç için İstanbul'un ruhu ve özlemi vardı.
    Edebiyat dünyamızı derinleştirenler arasında bende gerçek etki bırakmalarıyla çok sevdiğim José Saramago ve Gabriel García Márquez ayrı bir yer tutuyorlar. Saramago, dünyaya bildiğimiz pencerelerin dışında bakmayı öğretiyor ve çok değerli Márquez, gerçeğin ve hayalin iç içe nasıl geçebileceğini anlatıyor. Benim bu uzun yolculuğum, dokunduğum insanların izleriyle şekillendi diyebilirim. Hepsi bu yolculukta bir bütünün parçası oldu. Gerçek etki bu bence, bize sessizce yön veren... Sevgiler.



Röportaj: Emre Yasin Kenar
Röportajın Yapıldığı Târih: 25.09.2025 - 28.09.2025


Yorumlar

  1. Müthiş bir röportaj olmuş keyifle okudum çok şey öğrendim. Muhsin Ertuğral çok kıymetli bir isim ve onun bu denli özel-anlamlı sorular eşliğinde futbola dair konuşması çok özel. Defalarca okudum. Sizi de ayrıca tebrik etmek isterim Muhsin Ertuğral gibi çok kıymetli bir efsaneye harika sorular sormuşsunuz. Giriş yazısı da gerçekten muazzam.Taktiksel yazılarınızı da büyük bir beğeniyle takip ediyorum. Lütfen daha çok yazın.

    YanıtlaSil
  2. SenelerceTelevizyondaki spor yorumcularının biz izleyenlere hiç bir şey vermediklerini gördüğümde ne Türk futbolu değişti nede 90 milyonluk bir nüfustan sayıları 1 elin parmaklarını geçmeyen teknik adam ve yönetici çıktı .Futbolumuz da doğaçlama spor yönetimleri de doğaçlama ve günü kurtarma peşindeler,Taki Bu Röportaj hem sorulan sorular hemde Sorulara verilen derinlemesine Cevaplar bana keyif ve ileriye dönük Türk sporuna ve futbola değişik açıdan olumlu tespitler içeriyor,elinize emeğinize sağlık ....

    YanıtlaSil
  3. Harika bir röportaj olmuş ilk röportajı da beğenerek okumuştum. Hocamızın görüşleri gerçekten çok kıymetli. Sorular da oldukça geniş kapsamlı olunca ortaya dolu dolu bir içerik çıkıyor. Blogu aktif kullanmanız gerçekten çok iyi. Biliyorum artık fazla analiz yazısı yayımlamıyorsunuz ama yakın zamanda birkaç paylaşım yaparsanız çok sevinirim. Avrupa Futboluyla ilgili tespitleriniz, yazılarınız çok güzeldi ve twitterdan ilgiyle okuyordum. Ayrıca hocamızla bir röportaj daha yaparsanız bu football severler için çok kıymetli bir üçleme olacaktır. Londra'dan selamlar. iyi günler diliyorum.

    YanıtlaSil

Yorum Gönder